Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία με λίγα λόγια

Η συστημικη ψυχοθεραπεία αποτελεί μία από τις πιο διαδεδομένες και ευρέως χρησιμοποιούμενες προσεγγίσεις στην ψυχοθεραπεία. Τα τελευταία χρόνια η εφαρμογή της στην Ελλάδα διαδίδεται ταχύτατα ενώ φαίνεται να ταιριάζει ιδιαίτερα στην κουλτούρα και την σκέψη των ανθρώπων.

Η συστημική ψυχοθεραπεία ξεκίνησε να δημιουργείται πριν από περίπου έναν αιώνα, όταν κάποιοι θεραπευτές που κινούνται με βάση το ψυχαναλυτικό μοντέλο, το οποίο εστίαζε κυρίως στο άτομο και το πρόβλημα που υπάρχει μέσα του, άρχισαν να στρέφουν την προσοχή στην οικογένεια και πως τα προβλήματα γίνονται αντιληπτά μέσα στις σχέσεις των ατόμων. Σταδιακά, η οικογενειακή συστημική θεραπεία ανέπτυξε τρόπους σκέψεις και εργαλεία που μπορούν να εφαρμοστούν μέσα από το ίδιο πρίσμα και σε ατομικές θεραπευτικές συνεδρίες.

Αν θέλαμε να περιγράψουμε σχετικά σύντομο τον τρόπο που η συστημική ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους θα λέγαμε τα εξής.

Η συστημική οπτική επιλέγοντας να δει τους ανθρώπους και τις δυσκολίες τους μέσα στο περιβάλλον τους αναδεικνύει μοτίβα επικοινωνίας και τρόπους σχετίζεσθαι που διατηρούν προβλήματα και κρύβουν λύσεις. Τα συμπτώματα δεν αντιμετωπίζονται ως προσωπικές «βλάβες», αλλά ως μηνύματα που προειδοποιούν ότι ίσως υπάρχει ανάγκη για μία αλλαγή, μία αποφόρτιση ή μία συνειδητοποίηση που αφορά τις σχέσεις. Θεραπευτικά εστιάζουμε κυρίως στο «πως» διατηρούνται τα φαινόμενα στη ζωή μας, είτε τα ονομάζουμε προβλήματα, είτε τα ονομάζουμε λύσεις και όχι τόσο στο γιατί κάποτε δημιουργήθηκαν.

Οι συστημικοί/ες θεραπευτές/τριες θεωρούν ότι η γλώσσα ως κυρίαρχο μέσο επικοινωνίας δημιουργεί πραγματικότητες. Η πραγματικότητα χτίζεται μέσα από την γνώση η οποία δομείται στο κομβικό σημείο όπου οι άνθρωποι ανταλλάσουν πληροφορίες και επικοινωνούν σχετικά με την αντίληψη που έχουν για τον κόσμο. Η συστημική προσέγγιση θεωρεί ότι τα άτομα και τα συστήματα επικοινωνίας τους χαρακτηρίζονται από αποθέματα τα οποία συχνά κουκουλώνονται από την αφήγηση που επιλέγουμε να αναπαράγουμε οι ίδιοι για τον εαυτό μας και τη ζωή μας.

Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για την συστημική ψυχοθεραπεία ως την τεχνη του αναστοχασμού που εν τέλει προσφέρει βαθύτερη κατανόηση του τρόπου που δομείται και διαχέεται η γνώση μεταξύ των ανθρώπων. 

Η συστημική φιλοσοφική σκέψη ήρθε ως επιστημολογική επανάσταση, απέναντι στον παραδοσιακό, μηχανιστικό, γραμμικο τρόπο σκέψης. Αντί για το ερώτημα «Από τι αποτελείται κάτι» προτιμά να ψάξει την απάντηση στην ερώτηση «Πως συνδέονται τα πράγματα μεταξύ τους;». Η θέση αυτή δεν προέκυψε από έναν άνθρωπο, αλλά από την ταυτόχρονη στροφή στη σκέψη πολλών ανθρώπων. Επομένως, η συστημική προσέγγιση δεν επηρέασε μόνο τη νέα επιστήμη της ψυχολογίας και την ψυχοθεραπεία αλλά το σύνολο των επιστημών από τη βιολογία, την κοινωνιολογία, τη φυσική, την πληροφορική κ.α.