Τι είναι η Αυτο-αποτελεσματικότητα (Self-Efficacy);
Η έννοια της αυτο-αποτελεσματικότητας εισήχθη από τον σπουδαίο ψυχολόγο Albert Bandura (1977). Σε απλά ελληνικά, αυτο-αποτελεσματικότητα είναι η πίστη που έχει ένα άτομο στις δικές του ικανότητες να οργανώσει και να εκτελέσει τις ενέργειες που χρειάζονται για να πετύχει έναν στόχο.
Δεν είναι το ίδιο με τη γενική «αυτοπεποίθηση». Αφορά την αντίληψη που έχουμε για τον εαυτό μας σε ένα συγκεκριμένο έργο (π.χ. «Πιστεύω ότι μπορώ να ανταπεξέλθω στον θηλασμό, ακόμα κι αν συναντήσω εμπόδια;»).
Πως «χτίζεται» η αυτο-αποτελεσματικότητα ως προς μία δεξιότητα;
Σύμφωνα με τον Bandura, η αυτο-αποτελεσματικότητα χτίζεται από 4 βασικές πηγές:
-
Εμπειρίες Επιτυχίας: Όταν πετυχαίνουμε κάτι με τη δική μας προσπάθεια, δυναμώνει η πεποίθηση ότι μπορούμε να το επαναλάβουμε.
-
Παρατηρητική Μάθηση: Όταν βλέπουμε άλλους ανθρώπους (με παρόμοιες δυσκολίες) να τα καταφέρνουν, πείθουμε τον εαυτό μας ότι «αφού μπορεί εκείνη, μπορώ κι εγώ».
-
Λεκτική Πειθώ: Η ενθάρρυνση και η θετική επιβεβαίωση από τους γύρω μας (σύντροφο, φίλους, οικογένεια, επαγγελματίες που εμπιστευόμαστε).
-
Φυσιολογική & Συναισθηματική Κατάσταση: Πώς ερμηνεύουμε τα σήματα του σώματός μας (π.χ. αν ερμηνεύσουμε το άγχος ή την κούραση ως “αποτυχία” ή απλώς ως μέρος της προσαρμογής).
Πώς συνδέεται η Αυτο-αποτελεσματικότητα με τον Θηλασμό;
Βασισμένη στη θεωρία του Bandura, η ερευνήτρια C. L. Dennis εξέλιξε και εφάρμοσε τη θεωρία του στο κομμάτι του θηλασμού. Η Αυτο-αποτελεσματικότητα στον Θηλασμό ορίζεται ως η υποκειμενική εμπιστοσύνη της μητέρας ότι μπορεί να θηλάσει το μωρό της και να αντιμετωπίσει τις πιθανές προκλήσεις.
Σε μια πρόσφατη βιβλιογραφική ανασκόπηση που πραγματοποιήσαμε σχετικά με μητέρες πρόωρων βρεφών, οι οποίες συχνά αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες στον θηλασμό, τα επιστημονικά δεδομένα έδειξαν καθαρά ότι:
-
Υψηλή αυτο-αποτελεσματικότητα = Μεγαλύτερη διάρκεια θηλασμού: Οι μητέρες που πιστεύουν στην ικανότητά τους να θηλάσουν τείνουν να θηλάζουν αποκλειστικά και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
-
Η αλληλεπίδραση με το άγχος και την κατάθλιψη: Το έντονο άγχος, το ψυχικό φορτίο και τα συμπτώματα κατάθλιψης μειώνουν την αυτο-αποτελεσματικότητα. Παράλληλα, όταν μια μητέρα δεν έχει θετικές εμπειρίες θηλασμού, το άγχος της αυξάνεται.
-
Η σημασία της προηγούμενης εμπειρίας: Μητέρες που είχαν θηλάσει επιτυχώς στο παρελθόν εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα αυτο-αποτελεσματικότητας και λιγότερο άγχος, ακόμα κι αν το νέο τους μωρό γεννήθηκε πρόωρα.
-
Ο ρόλος της επαφής: Η σωματική και συναισθηματική επαφή με το μωρό (π.χ. στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών) ενισχύει την αυτο-αποτελεσματικότητα, ενώ η απουσία επαφής αυξάνει τη συναισθηματική δυσφορία.
Πώς μπορούμε να ενισχύσουμε τη νέα μητέρα;
Η πίστη της μητέρας στις δυνάμεις της δεν είναι κάτι στατικό. Καλλιεργείται και ενδυναμώνεται!
Για να βοηθήσουμε μια νέα μητέρα να νιώσει σιγουριά:
-
Δημιουργούμε ευκαιρίες για θετικές εμπειρίες: Ενθαρρύνουμε την επαφή δέρμα με δέρμα και την ενεργή εμπλοκή της στη φροντίδα του μωρού από τις πρώτες κιόλας ημέρες.
-
Παρέχουμε ουσιαστική υποστήριξη: Η οικογένεια και το υποστηρικτικό δίκτυο οφείλουν να προσφέρουν ενθάρρυνση (λεκτική πειθώ) και πρακτική βοήθεια, χωρίς όμως να γίνονται πιεστικοί ή να ακυρώνουν τις προσπάθειες της μητέρας.
-
Φροντίζουμε την ψυχική υγεία: Η μείωση του στρες και η διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων απελευθερώνουν χώρο για να αναπτυχθεί η αίσθηση επάρκειας.
-
Σωστή εκπαίδευση και καθοδήγηση: Η ενημέρωση από μαίες, συμβούλους θηλασμού και ειδικούς υγείας ήδη από την περίοδο της εγκυμοσύνης λύνει τις απορίες και προετοιμάζει τη μητέρα για τις δυσκολίες.
Κλείνοντας θα λέγαμε:
Ο θηλασμός δεν είναι απλώς μια φυσιολογική διαδικασία, αλλά μια συναισθηματική και μαθησιακή διαδρομή. Αν είστε νέα μητέρα, θυμηθείτε ότι: η εμπιστοσύνη στον εαυτό μας χτίζεται βήμα-βήμα. Κάθε μικρή επιτυχία, κάθε στιγμή επαφής με το μωρό σας, δυναμώνει την ικανότητά σας να ανταπεξέλθετε. Και αν νιώθετε άγχος ή αβεβαιότητα, μην διστάσετε να ζητήσετε την υποστήριξη που σας αξίζει.
Βιβλιογραφία:
Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191-215.
Dennis, C. L. (1999/2003). Theoretical underpinnings of breastfeeding self-efficacy & The Breastfeeding Self-Efficacy Scale (BSES / BSES-SF).
Jiang, X., & Jiang, Y. (2022). Exclusive breastfeeding status and associated factors in mothers of preterm infants 6 months after discharge from NICU.
Padovani, F. H., Duarte, G., Martinez, F. E., & Linhares, M. B. (2011). Perceptions of breastfeeding in mothers of babies born preterm in comparison to mothers of full-term babies. The Spanish Journal of Psychology, 14(2), 884-898.